انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Executive Program Features of Peer Mentoring for University Faculty: A Comprehensive Analysis ویژگیهای برنامه اجرایی منتورینگ همتا برای اساتید دانشگاه: رویکرد تحلیل مضمون 233844 10.22034/hecs.2025.356385.1785 FA نسرین اوضاعی دکتری برنامه ریزی درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران علیرضا عصاره استاد مطالعات برنامه درسی ، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران میثم غلام پور استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0000-0003-0702-6011 Journal Article 2024 08 15 The present research aims to identify the features of an executive peer mentoring program for faculty members at Farhangian University. This study was conducted using a qualitative approach with thematic analysis methodology. The research domain included all Farhangian University faculty members and university administrators, who were selected through criterion-based purposive sampling. Data were collected through semi-structured interviews with 12 university faculty members and 10 directors and executive administrators of Farhangian University. For data analysis, thematic analysis was employed at three levels: basic, organizing, and global themes. To ensure validity and reliability, Lincoln and Guba's (1980) criteria were utilized. The research results indicate that the Phillips Human Resource Management model represents the optimal framework for presenting the executive peer mentoring program for Farhangian University faculty. This model examines ten organizational context and structural areas, ultimately presenting an executive program tailored to Farhangian University's institutional context. These areas include strategic human resource processes, organizational capability development, staffing, existing organizational development processes, talent management, rewards and recognition, health and safety, internal and external communications, and data and systems management. Based on the research findings, it is recommended that an appropriate executive program be designed for implementing the faculty peer mentoring model based on the identified principled indicators. The peer mentoring program for Farhangian University faculty encompasses intra-behavioral (individual), intra-organizational, and extra-organizational dimensions, requiring supra-organizational planning هدف پژوهش حاضر شناسایی ویژگیهای برنامه اجرایی منتورینگ همتا برای اساتید دانشگاه فرهنگیان است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با روش تحلیل مضمون انجام گرفت. حوزه پژوهش شامل کلیه اساتید دانشگاه فرهنگیان و مدیران دانشگاه هستند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند از نوع ملاک ‌محور انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبهی نیمه ساختاریافته با 12 نفر از اساتید دانشگاه، 10 نفر از رئیسان و مدیران اجرایی دانشگاه فرهنگیان جمع‌آوری‌شده است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل دادهها از روش تحلیل مضمون در سه سطح مضامین پایه، سازماندهنده و فراگیر استفاده شد. برای تأمین روایی و پایایی از معیارهای لینکن و کوبا (1980) استفاده شد. نتایج پژوهش نشان‌دهندهی این مهم است که الگوی مدیریت منابع انسانی فیلیپس بهترین الگو برای نمایش برنامه اجرایی منتورینگ همتا برای اساتید دانشگاه فرهنگیان است. در این الگو 10 زمینه از بافت و ساختار سازمان موردبررسی قرار میگیرد و نهایت برنامه اجرایی متناسب با بستر دانشگاه فرهنگیان ارائه میگردد. در این زمینه فرآیندهای راهبردی منابع انسانی، توسعه قابلیت سازمان، کارگزینی، فرآیندهای توسعه موجود سازمان، مدیریت استعداد، پاداش و قدردانی، سلامت و امنیت، ارتباطات داخلی و خارجی و مدیریت داده و سیستمها مورد قرارگرفته است. با توجه به نتایج پژوهش توصیه به طراحی برنامه اجرایی مناسب برای اجرای الگوی منتورینگ همتا اساتید دانشگاه براساس شاخصهای اصولی شناسایی‌شده میشود. برنامه منتورینگ همتا برای اساتید دانشگاه فرهنگیان ابعاد درون رفتاری (فردی)، دورن سازمانی و برون‌سازمانی را شامل شده و نیازمند برنامه‌ریزی فراسازمانی است.

https://www.icsa-journal.ir/article_233844_82440ae9c75ae12cfcdba8f9e4a819c9.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Beyond the Surface: A Phenomenological In-Depth Inquiry into Faculty Perceptions of Underground Curriculum in Higher Education آن سوی ظاهر: جستاری پدیدارنگارانه در ژرفای ادراک اساتید از برنامه درسی زیرزمینی در آموزش عالی 246362 10.22034/hecs.2026.508161.2003 FA جمال سلیمی دانشیار مطالعات برنامه درسی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران 0000-0003-1796-5063 علی امینی باغ دانشجوی دکتری برنامه ریزی، توسعه آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2025 02 22 The curriculum functions like an intelligent map, illuminating the path of students’ learning in higher education and playing an indispensable role in shaping their knowledge, skills, and attitudes. This path not only empowers students within their fields of specialization but also prepares them to face real-world challenges and to participate effectively and consciously in society, weaving together educational experiences and everyday life into the fabric of their professional identity. The aim of this study was to explore faculty members’ perceptions of the concept of underground curriculum in higher education; this was done using an interpretive approach and a phenomenological strategy. For this purpose, 19 faculty members participated purposefully and with maximum diversity. The data collection tool was an in-depth semi-structured interview. A three-stage open, axial, and selective coding method was used to analyze the data. The findings of the study showed that the nature of the underground curriculum in higher education included categories such as implicit and unspoken, informal and unstructured, context and culture-dependent, emotional and sentimental, power-laden and hierarchical, cumulative and enduring, and subtle and unconscious. Also, the effects and outcomes of the underground curriculum in higher education included standardizing critical thinking, strengthening the spirit of entrepreneurship, developing academic character, developing professional identity, developing practical intelligence (street smarts), developing leadership skills and initiative, cultivating a sense of identity and institutional pride, encountering diverse perspectives and values, and strengthening mindfulness and stress management techniques برنامه درسی همچون نقشه‌ای هوشمند، مسیر یادگیری دانشجویان در آموزش عالی را روشن می‌سازد و در شکل‌دهی دانش، مهارت‌ها و نگرش‌های آنان نقش بی‌بدیلی ایفا می‌کند. این مسیر نه تنها دانشجویان را در حوزه تخصصی خود توانمند می‌سازد، بلکه آن‌ها را برای روبه‌رو شدن با چالش‌های واقعی زندگی و ایفای نقش مؤثر و آگاهانه در جامعه آماده می‌کند، گویی تجربه‌های آموزشی و زندگی روزمره در هم تنیده و هویت حرفه‌ای آنان را می‌سازد. از این رو هدف این پژوهش، واکاوی درک و برداشت اعضای هیئت علمی از مفهوم برنامه درسی زیرزمینی در آموزش عالی بود. این پژوهش با رویکرد تفسیری و روش پدیدارنگاری انجام شد و برای این منظور، ۱۹ نفر از اعضای هیئت علمی به‌صورت هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند تا گستره‌ای متنوع از تجربیات و دیدگاه‌ها منعکس گردد. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق صورت گرفت و تحلیل داده‌ها با استفاده از شیوه کدگذاری سه مرحله‌ای باز، محوری و گزینشی انجام شد، تا لایه‌های معنادار تجربه‌های مشارکت‌کنندگان به‌روشنی آشکار گردد. یافته‌های پژوهش نشان داد که ماهیت برنامه درسی زیرزمینی در آموزش عالی، دربرگیرنده مجموعه‌ای پیچیده و چندلایه از ویژگی‌هاست: ضمنی و ناگفته، غیررسمی و فاقد ساختار صریح، وابسته به زمینه و فرهنگ، سرشار از بار عاطفی و احساسی، درهم‌آمیخته با قدرت و سلسله‌مراتب، تجمیعی و ماندگار و در عین حال ظریف و ناخودآگاه. همچنین آثار و پیامدهای برنامه درسی زیرزمینی در آموزش عالی گسترده و چندوجهی است. این برنامه فراتر از چارچوب رسمی، موجب استانداردسازی تفکر انتقادی، تقویت روحیه کارآفرینی، پرورش شخصیت آکادمیک و هویت حرفه‌ای، و گسترش هوش عملی یا همان هوش خیابانی می‌شود. افزون بر این، مهارت‌های رهبری و ابتکار عمل را تقویت می‌کند، حس هویت و غرور نهادی را پرورش می‌دهد، امکان مواجهه با دیدگاه‌ها و ارزش‌های گوناگون را فراهم می‌آورد و ذهن‌آگاهی و تکنیک‌های مدیریت استرس را به‌طور ملموس ارتقا می‌بخشد.

https://www.icsa-journal.ir/article_246362_e7c3362f92cd4a1313689cf538edbb96.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Research Hegemony and Teaching Marginalization: Causes and Consequences in Higher Education هژمونیِ پژوهش و مهجوریتِ آموزش: واکاویِ دلایل و پیامدهای ارجحیتِ پژوهش بر آموزش درآموزش عالی 246385 10.22034/hecs.2026.546360.2031 FA یحیی معروفی دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان،سنندج. ایران 0000-0002-3034-0386 Journal Article 2025 09 11 Purpose: This study aimed to explore the underlying reasons and consequences of faculty members’ preference for research activities over teaching in universities, with particular attention to the context of Iran’s higher education system. Method: A systematic review of national and international studies published between 2000 and 2025 was conducted. Reputable Persian and English academic databases were searched, and 103 eligible studies were included and analyzed using inductive content analysis. Findings: The results indicated that four major categories of factors contribute to this preference: Individual factors, including intrinsic motivations (research self-efficacy, interest in research, and satisfaction with conducting research), extrinsic motivations (prestige and reputation, income and rewards, and career advancement), and professional characteristics (academic rank, disciplinary field, teaching and research load, and international collaborations); Institutional factors, including reward systems, promotion criteria, recruitment practices, organizational culture, management, financial prospects, and infrastructure; External pressures, such as the “publish or perish” paradigm, scientometric indicators, ranking systems, and supportive policies; and differences in the nature of teaching and research, including the difficulty of quantifying teaching, limited feedback, the absence of global standards for teaching, the stereotypical assumption that good scholars are automatically good teachers, differences in evaluator scope, sources of teaching quality assessment, and unbalanced evaluation systems. The consequences of this imbalance emerged in three areas: declining quality of academic activities (reduced quality of teaching and research, student dissatisfaction); increased academic misconduct (plagiarism, fabrication, contract cheating, unethical collaboration, falsification, duplicate publication, academic bullying); and heightened job-related pressures (stress and burnout). Conclusion: The findings underscore the need to reconsider faculty evaluation and promotion policies, develop a more balanced reward system, and strengthen the status of teaching within the institutional identity of universities. هدف: این پژوهش باهدف، واکاوی دلایل و پیامدهای ترجیح فعالیت‌های پژوهشی بر آموزش در دانشگاه‌ها، به‌ویژه در نظام آموزش عالی ایران انجام شد. روش: روش تحقیق، مرور نظام‌مند مطالعات داخلی و بین‌المللی منتشرشده بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ میلادی بود. پایگاه‌های علمی معتبر فارسی و انگلیسی جستجو شد و 103 مطالعه واجد شرایط تحلیل محتوای استقرایی شدند. یافته‌ها: یافته‌های نشان داد چهار دسته عامل اصلی در این گرایش مؤثرند: عوامل فردی شامل انگیزه‌های درونی( خودکارآمدی پژوهش، علاقمندی به پژوهش و رضایت‌مندی از پژوهش)، انگیزه‌های بیرونی(پرستیژ و شهرت، درآمد و پاداش و ارتقای شغلی) و ویژگی‌های حرفه‌ای افراد( رتبه دانشگاهی، حوزة موضوعی، بار تدریس و پژوهش، تعاملات بین المللی)؛ عوامل نهادی شامل نظام‌های پاداش، معیارهای ارتقاء، استخدام، فرهنگ‌سازمانی، مدیریت، چشم‌انداز تأمین مالی و زیرساخت؛ فشارهای بیرونی شامل پارادایم «منتشر کن یا نابود شو»، شاخص‌های علم‌سنجی، نظام‌های رتبه‌بندی و سیاست‌های حمایتی؛ و تفاوت ماهیت آموزش و پژوهش مانند دشواری کمی‌سازی تدریس، بازخورد محدود، نبود استاندارد جهانی تدریس، باور کلیشه‌ای ملازمت عالم و معلم، تفاوت محدوده ارزیابان، منابع سنجش کیفیت تدریس و نظام ارزیابی نامتوازن. پیامدهای این نامتوازنی در سه دسته شناسایی شد: کاهش کیفیت فعالیت‌های علمی (افت کیفیت آموزش و پژوهش، نارضایتی دانشجویان)، گسترش سوءرفتار علمی (سرقت، جعل، پژوهش اجاره‌ای، همکاری غیراخلاقی، تحریف، انتشار چندگانه، قلدری علمی) و افزایش فشارهای شغلی (استرس، فرسودگی). نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از ضرورت بازنگری در سیاست‌های ارزیابی و ارتقای اعضای هیئت‌علمی، طراحی نظام پاداش متوازن و تقویت جایگاه آموزش در هویت دانشگاه است.

https://www.icsa-journal.ir/article_246385_25f29ee18a077efc202a64bdaba5b901.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Discovering the applications of artificial intelligence(AI) in the higher education system کشف کاربردهای هوش مصنوعی در سیستم آموزش عالی 246241 10.22034/hecs.2026.499794.1993 FA محمد حسین زارعی استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0003-2725-584X Journal Article 2025 01 13 The aim of this study was to Discover the applied nature of artificial intelligence in higher education. In this was an applied research with a mixed method and used two content analysis and descriptive approaches. To identify the nature of artificial intelligence applications in higher education, semi-structured interviews were conducted with19 subject matter experts, and the data were analyzed using the Strauss and Corbin method in MAXQDA.The sampling method was purposive, and the criterion for sample selection was data saturation.The sample in the quantitative section for validating the components is based on simple random sampling.The sample included 168 postgraduate students of the Faculty of Computer Science, Shiraz University of Technology and Shiraz University.The measurement tool was a researcher-made questionnaire with 37 questions.The data in this section were validated by confirmatory factor analysis(CFA). After analyzing the interviews, we obtained 3 selective codes Which includes knowledge and skills in the application of artificial intelligence in the higher education system, evaluation and feedback in artificial intelligence, benefits of the application of artificial intelligence in higher education, 17 central codes, and 165 open codes. In addition, in the quantitative section, all components have an average of more than 4 and the EFA rate in all questions was more than 0.5. Also, the results of the CFA have excellent fit (RMSEA=0.041). The research findings, in addition to identifying the components of the application of artificial intelligence in higher education, provide the basis for its conscious and intelligent application with greater effectiveness in the teaching and learning process. هدف از پژوهش حاضر کشف کاربردهای هوش‌مصنوعی در آموزش‌عالی بود. در این پژوهش کاربردی از رویکرد آمیخته با دو روش تحلیل محتوا و توصیفی پیمایشی استفاده شده است. برای شناسایی ماهیت کاربری هوش‌مصنوعی در سیستم آموزش‌عالی با 1۹نفر از متخصصان موضوعی مصاحبهنیمه ساختار یافته صورت گرفت که دادهها درMAXQDA به شیوه اشتراوس و کوربین تحلیل شد. نمونهگیری هدفمند و معیار انتخاب نمونه اشباع دادهها بود. اصالت دادهها توسط ۶نفر از متخصصان موضوعی تأیید شد. نمونه در بخش کمی به منظور اعتبارسنجی مؤلفه‌ها با روش نمونهگیری تصادفی ساده، 168 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شیراز و دانشگاه شیراز را شامل شد. ابزار اندازهگیری پرسشنامهمحقق ساخته با 37سوال بود که روایی محتوایی و پایایی آن با آلفای کرونباخ(96/0) تأیید شد. دادهها در این بخش با تحلیل عاملتأییدی اعتبارسنجی شدند. پس از تحلیل مصاحبهها به 3کدانتخابی که شامل دانش و مهارت کاربرد هوش مصنوعی در سیستم آموزش عالی، ارزیابی و بازخورد در هوش مصنوعی، مزایای کاربرد هوش مصنوعی در آموزش عالی و17کدمحوری و165کد باز دست یافتیم. علاوه براین ، در بخش کمی مؤلفه‌ها از از میانگین بالای4 برخوردارند و میزان تحلیل عامل اکتشافی در تمامی سوالات از 5/0 بیشتر بود، همچنین نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که مؤلفههای شناسایی شده از برازش عالی برخوردار است (RMSEA=0/041). یافته‌های پژوهش علاوه بر شناساندن مؤلفه‌های کاربرد هوش مصنوعی در آموزش عالی زمینه را برای کاربرد آگاهانه و هوشمندانه همراه با اثر بخشی بیشتر در فرایند آموزش و یادگیری فراهم می‌سازد.

https://www.icsa-journal.ir/article_246241_26dfbf66110d42ae705ce7757d2856ea.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Designing a University Knowledge-Based Ecosystem Formation Model Based on Research-Oriented Curriculum: A Grounded Theory Approach طراحی الگوی شکل گیری زیست بوم دانش بنیان دانشگاهی مبتنی بر برنامه درسی پژوهش محور : رویکرد داده بنیاد 246449 10.22034/hecs.2026.508854.2004 FA مریم شفیعی سروستانی دانشیار بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0002-6120-8230 عباس رجائی آذرخوارانی دانشجوی دکتری، بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-0679-8060 مهدی محمدی استاد، بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-0121-5092 قاسم سلیمی دانشیار بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-7180-3455 Journal Article 2025 02 25 This study aimed to design a model for the formation of a university knowledge-based ecosystem grounded in a research-oriented curriculum. Employing a grounded theory approach, the research utilized semi-structured interviews with 16 experts in higher education and industry. The findings reveal that internationalization, government support policies, sustainable financial resources, and interdisciplinary collaboration constitute key causal conditions. The research-oriented curriculum emerges as the core phenomenon, encompassing four principal components: collaborative knowledge creation and dissemination, establishment of a research-based culture, global knowledge sharing, and collaboration with industry, government, and society. Contextual conditions include cultural-social factors, institutional dynamics, technological landscape changes, and university policies. Intervening conditions comprise bureaucracy and red tape, limited international collaboration, and researcher mobility. Strategies identified include cultivating research-oriented leaders, facilitating commercialization processes, supporting intellectual property rights, and fostering innovation. Consequences encompass institutional sustainability, scientific excellence and innovation, human capital development, interdisciplinary research advancement, and long-term sustainable development. The proposed conceptual model provides practical strategies for accelerating innovation, supporting intellectual property, and establishing effective infrastructure for knowledge-based ecosystem development تحولات سریع علمی و فناوری، نقش دانشگاه‌ها را از نهادهای صرفاً آموزشی به موتورهای نوآوری و توسعه اقتصادی گسترش داده است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی شکل‌گیری زیست‌بوم دانش‌بنیان دانشگاهی مبتنی بر برنامه درسی پژوهش‌محور انجام شده است. این پژوهش با رویکرد نظریه داده‌بنیاد و از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 16 متخصص حوزه آموزش عالی و صنعت به تحلیل عمیق این زیست‌بوم پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که بین‌المللی‌سازی، سیاست‌های حمایتی دولت، تأمین منابع مالی پایدار و توسعه همکاری‌های بین‌رشته‌ای، از عوامل کلیدی در شکل‌گیری این زیست‌بوم محسوب می‌شوند. همچنین، برنامه درسی پژوهش‌محور به‌عنوان یک رویکرد نوآورانه، نقش اساسی در پرورش محققان توانمند، ارتقای کیفیت پژوهش‌های دانشگاهی، تسهیل تعاملات دانشگاه با صنعت و جامعه و تجاری‌سازی دانش ایفا می‌کند. مدل مفهومی ارائه‌شده در این پژوهش، ضمن شناسایی شرایط زمینه‌ای، مداخله‌گر و پیامدی، راهبردهایی عملیاتی برای تسریع فرایند نوآوری، حمایت از مالکیت فکری و ایجاد زیرساخت‌های مؤثر در توسعه زیست‌بوم دانش‌بنیان ارائه می‌دهد. یافته‌ها حاکی از آن است که استقرار این زیست‌بوم نه‌تنها موجب ارتقای عملکرد پژوهشی و نوآوری در دانشگاه‌ها می‌شود، بلکه نقش کلیدی در توسعه پایدار علمی، اقتصادی و فناورانه ایفا خواهد کرد.

https://www.icsa-journal.ir/article_246449_a128e69eec326ba09fa55acba813ab8f.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Identifying the influencing process of the hidden curriculum on the formation of clinical empathy among the residents of the internal medicine department of Iranian universities of medical sciences: a qualitative study شناسایی فرایند تأثیرگذاری برنامهدرسی پنهان بر شکلگیری همدلی بالینی دستیاران گروه داخلی دانشگاههای علوم پزشکی ایران: یک مطالعه کیفی 246627 10.22034/hecs.2026.454913.1925 FA شهلا رحیمی خلیل اللهی دکتری برنامه‌ریزی درسی، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران 0000-0002-4443-5722 پروین صمدی استاد گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه الزهراء (س)، تهران، ایران پروین احمدی دانشیار گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه الزهراء )س(، تهران، ایران Journal Article 2024 04 29 The aim of this study is to investigate how the hidden curriculum influences the development of clinical empathy among internal medicine residents in Iranian medical universities. This qualitative study employed a grounded theory approach. Data were collected through semi-structured interviews, and purposeful criterion sampling was used until theoretical saturation was achieved. Accordingly, 22 internal medicine residents from medical universities in Tehran were interviewed. The data were analyzed using open, axial, and selective coding, resulting in 13 main categories. These categories were organized within a paradigmatic model, including causal conditions (basic skills, teaching, supervision, and evaluation), the central phenomenon (empathetic abilities in care), strategies for fostering empathetic communication (material and emotional support), contextual factors (work environment in hospitals and clinics, job satisfaction, and the role of clinical supervisors), intervening conditions (personal and psychological characteristics, lifestyle), and outcomes (individual and institutional). The findings indicate that enhancing empathetic attitudes among residents improves the quality of healthcare services. Accordingly, developing human skills alongside specialized knowledge, formally assessing these abilities, adhering to international standards, reducing dissatisfaction and burnout, and fostering supportive and constructive relationships are effective strategies for promoting these skills among internal medicine residents هدف این پژوهش، بررسی چگونگی تأثیر برنامه‌درسی پنهان بر شکل‌گیری همدلی بالینی در دستیاران گروه داخلی دانشگاه‌ های علوم پزشکی ایران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از نظریه داده ‌بنیاد انجام شده است. ابزار گردآوری داده‌ ها مصاحبه‌ های نیمه‌ساختاریافته بود و نمونه گیری به روش هدفمند ملاکی تا رسیدن به اشباع نظری صورت گرفت. در این راستا، 22 نفر از دستیاران گروه داخلی دانشگاه ‌های علوم پزشکی شهر تهران مورد مصاحبه قرار گرفتند. داده های حاصل از کدگذاری باز، محوری و انتخابی به 13 مقوله اصلی دسته‌ بندی شدند که در قالب مدل پارادایمی شامل شرایط علی (مهارت ‌های پایه، تدریس، نظارت و ارزیابی)، مقوله کانونی (توانایی‌ های همدلانه در مراقبت)، راهبردهای شکل گیری ارتباط همدلانه (حمایت های مادی و معنوی)، زمینه (محیط کاری بیمارستان ها و درمانگاه ها، رضایت شغلی، و نقش سرپرستان بالینی)، شرایط مداخله‌گر (ویژگی‌های شخصیتی و روانی، سبک زندگی) و پیامدها (فردی و دانشگاهی) سازمان‌دهی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تقویت رویکرد همدلانه در دستیاران، کیفیت خدمات درمانی را بهبود می‌بخشد. بر این اساس، آموزش مهارت‌های انسانی در کنار دانش تخصصی، ارزیابی رسمی این توانایی‌ها، رعایت استانداردهای بین‌المللی، کاهش نارضایتی و فرسودگی شغلی، و ایجاد روابط حمایتی و سازنده، از راهکارهای مؤثر در توسعه این مهارتها محسوب می‌شوند.

https://www.icsa-journal.ir/article_246627_1f406f7b500b6c4da80f0e8cd13cab01.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 27 Representing Mentoring Discourses in Internship Curricula and pre-service teacher Positioning: Implications for Professional Agency in Higher Education بازنمایی گفتمان‌های مربیگری در برنامه‌درسی کارورزی و جایگاه‌یابی دانشجو‌معلمان: موثر بر عاملیت حرفه‌ای در آموزش عالی 246756 10.22034/hecs.2026.553902.2035 FA زهرا ابوالحسنی استادیار دانشگاه فرهنگیان، گروه آموزش علوم تربیتی، تهران، ایران Journal Article 2025 10 17 This study aimed to elucidate supervisors’ mentoring discourses and analyze the positioning of pre-service teachers during the internship process, along with its impact on their agency and professional identity. Adopting a qualitative design, the study utilized discourse analysis framed within positioning theory. Data were gathered through semi-structured interviews with 50 female pre-service teachers at Farhangian University, Tehran, and were subsequently analyzed using thematic analysis. The findings revealed that supervisors’ mentoring discourses manifest in seven primary patterns: evaluative, analytical, justificatory, prescriptive, normalizing, rapport-building, and delegatory. In their interactions with interns, these discourses fostered three distinct positioning patterns—‘student/follower,’ ‘inquirer/analyst,’ and ‘collaborator’, which, in turn, influenced outcomes such as self-confidence, independent decision-making, professional reflection, and evolving teacher identity. The results underscore that mentoring discourses play a pivotal role in shaping the internal learning experience, self-efficacy, and professional agency of pre-service teachers, and can be conceptualized as part of the hidden curriculum in higher education internships. Consequently, revising the internship curriculum and empowering supervisors to adopt more supportive and participatory discourses are essential for fostering capable, self-directed teachers within the higher education system پژوهش حاضر با هدف تبیین گفتمان‌های مربیگری استادان راهنما و تحلیل جایگاه‌یابی دانشجو‌معلمان در فرایند کارورزی و تأثیر آن بر عاملیت و هویت حرفه‌ای آنان انجام شد. این مطالعه از نوع کیفی و مبتنی بر رویکرد تحلیل گفتمان با بهره‌گیری از نظریه جایگاه‌یابی است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۵۰ دانشجومعلم دختر دانشگاه فرهنگیان تهران گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد گفتمان‌های مربیگری استادان در هفت الگوی اصلی شامل گفتمان‌های ارزیابی، تحلیلی، توجیهی، دستوری، عادی‌سازی، رابطه‌سازی و تفویض اختیار نمود می‌یابند. این گفتمان‌ها در تعامل با کارورزان سه الگوی جایگاه‌یابی "شاگرد/پیرو"، "پرسشگر/تحلیل‌گر" و "همکار" را ایجاد کردند که به نوبه خود بر شکل‌گیری پیامدهایی همچون اعتمادبه‌نفس، تصمیم‌گیری مستقل، بازاندیشی حرفه‌ای و هویت معلمی در حال رشد اثرگذار بودند. نتایج نشان داد گفتمان‌های مربیگری نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری تجربه‌ی یادگیری درونی، خودکارآمدی و عاملیت حرفه‌ای معلمان آینده دارند و می‌توانند به عنوان بخشی از برنامه‌درسی پنهان کارورزی در آموزش عالی تحلیل شوند. بر این اساس، بازنگری در محتوای برنامه‌درسی کارورزی و توانمندسازی استادان راهنما در بهره‌گیری از گفتمان‌های حمایتی و مشارکتی، زمینه‌ساز تربیت معلمان توانمند و خودرهبر در نظام آموزش عالی خواهد بود.

https://www.icsa-journal.ir/article_246756_abf91c4ecaf07fc52c16d7961774500a.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 07 09 Practical instruction model for improving online learning quality in undergraduate courses ارائه چارچوب عملیاتی برای ارتقای کیفیت یادگیری الکترونیکی در دوره های کارشناسی 246842 10.22034/hecs.2026.573925.2053 FA فرهاد سراجی گروه روش ها و برنامه های درسی و آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. محمد جوادی پور دانشیار گروه روش ها، برنامه ریزی درسی و آموزشی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-2605-5312 فرح عالیخانی استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه مهرالبرز Journal Article 2026 02 04 Online education is now a well-established modality, extending beyond postgraduate studies to encompass a significant number of undergraduate programs. Given the distinct characteristics and needs of undergraduate learners, the pedagogical models employed in online undergraduate education often differ from those used at the postgraduate level. This study aims to develop an operational framework for enhancing the online learning model specifically for undergraduate courses. The research employed a multi-phase methodology. First, a systematic literature review was conducted in accordance with PRISMA guidelines, involving the selection of appropriate keywords and the application of inclusion and exclusion criteria. From an initial pool of 157 articles, 26 were identified as relevant and underwent in-depth analysis. Second, a case study analysis of globally recognized, successful online universities was performed. Institutions examined included Turkey's Anadolu University, Canada's University of Alberta, Malaysia's Tun Abdul Razak University (UNIRAZAK), China's Open University of China (OUC), and Spain's Universitat Oberta de Catalunya (UOC). Key strategies, decisions, and operational practices were extracted from their official publications and reliable secondary sources. Third, three focus group sessions were held with educational, cultural, and technical experts from Mehr Alborz University. The interview data from these sessions were analyzed using thematic analysis. The integrated findings indicate that an effective framework for undergraduate online education requires a holistic structure encompassing educational, technical, and administrative student support. Essential measures include fostering social presence through both synchronous and asynchronous modalities, and implementing an operational plan dedicated to: enhancing student digital and self-regulation skills, building the online teaching competencies of instructors and teaching assistants, diversifying interaction and feedback mechanisms, and refining evaluation methods. امروزه دانشگاههای الکترونیکی علاوه بر دورههای تحصیلات تکمیلی در دورههای کارشناسی نیز دانشجو پذیرش میکنند. با توجه به ویژگیها و شرایط مخاطبان الگوهای آموزشی در دورههای الکترونیکی کارشناسی ممکن است با دورههای تحصیلات تکمیلی متفاوت باشد. هدف کلی این پژوهش ارائه چارچوب عملیاتی برای بهسازی الگوی یادگیری الکترونیکی دورههای کارشناسی است. این پژوهش با استفاده از مطالعه مرور ترکیبی و با طی سه مرحله شامل مرور سیستماتیک مقالات مرتبط، مطالعه دانشگاههای الکترونیکی پیشرو جهان و تشکیل گروه کانونی انجام شد. ابتدا در مرحله مرور سیستماتیک از بین 157 مقاله، بهکارگیری قواعد پریزما، انتخاب کلید واژههای مناسب و رعایت معیارهای ورود و خروج 26 مقاله مشخص و تحلیل شد.. در مرحله دوم دانشگاههای پیشرو الکترونیکی در سطح جهانی(دانشگاه آلبرتای کانادا، دانشگاه او یو سی چین و دانشگاه کاتالونیای اسپانیا) و منطقهای (آناتولی ترکیه و دانشگاه تان عبدالرزاق مالزی) انتخاب شدند. ملاک انتخاب این دانشگاهها در دسترس بودن، پیشرو بودن و مطابقت داشتن با شرایط فرهنگی و اجتماعی ایران بود. اقدامهای مهم و تصمیمهای آموزشی این دانشگاهها با مراجعه به وب سایت و منابع معتبر آنها استخراج گردید. در گام سوم با کارشناسان آموزشی، فرهنگی و فنی دانشگاه مهر البرز به عنوان اولین دانشگاه الکترونیکی و پیشرو ایران سه جلسه کانونی برگزار شد. مصاحبههای جلسات کانونی با شیوه تحلیل مضمون، تجزیه و تحلیل شد. مجموع یافتهها نشان داد، باید چارچوبی برای پشتیبانی آموزشی، فنی و اداری از دانشجویان تدارک دیده شود، اقدامات لازم برای حضور اجتماعی به شکل الکترونیکی و حضوری فراهم گردد و طرحی عملیاتی متناسب با ویژگیهای دانشجویان کارشناسی برای ارتقای مهارتهای دانشجویی، مهارتهای تدریس مدرسان و دستیاران، تنوعدهی به تعاملات، بازخوردها و شیوههای ارزشیابی تهیه گردد.

https://www.icsa-journal.ir/article_246842_e8b2af0e580a0ebdae089eb6335531b5.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Digital University Curriculum: Identification and Validation of Content Features برنامه درسی دانشگاه دیجیتال: شناسایی و اعتبارسنجی ویژگی‌های محتوا 246758 10.22034/hecs.2026.499007.1991 FA فاطمه آخوندی برزکی گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی ، دانشگاه اصفهان. اصفهان، ایران. 0000-0001-9876-8154 محمدرضا نیلی احمدآبادی دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0003-0211-4557 مهدی شامی زنجانی استاد، گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-2912-0359 Journal Article 2025 01 11 In light of the rapid technological advancements and the pressing need to address the demands of a knowledge‑based society, the digital university has emerged as a novel paradigm on the agenda of higher education systems in recent years. The present study aimed to identify and validate the content features of the digital university curriculum. This research employed a sequential exploratory mixed‑methods approach, conducted in two phases: qualitative and quantitative. In the qualitative phase, alongside a systematic review of the theoretical foundations of the digital university, semi‑structured interviews with higher education specialists were carried out to identify the principal dimensions and components of curriculum content. In the quantitative phase, a questionnaire was developed based on the qualitative findings, and its face, content, and construct validity were confirmed. The reliability of the questionnaire, established using Cronbach's alpha, yielded a coefficient of 0.92, indicating a high level of instrument trustworthiness. The results of confirmatory factor analysis demonstrated a good fit of the conceptual model (RMSEA = 0.07, CFI = 0.95, AGFI = 0.91, GFI = 0.96). The findings indicate that the content features of the digital university curriculum encompass multimediality, interactivity, personalisation, dynamism, and content co‑creation, which were deemed highly valid and applicable by experts for implementation in higher education environments. These findings can serve as a foundation for redesigning modern curricula to enhance the quality of education in the digital era. با توجه به تحولات شتابان فناوری و ضرورت پاسخگویی به نیازهای جامعه دانش‌محور، دانشگاه دیجیتال در سال‌های اخیر به‌عنوان پدیده‌ای نوظهور در دستور کار نظام‌های آموزش عالی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اعتبارسنجی ویژگی‌های محتوای برنامه درسی دانشگاه دیجیتال انجام شد. این مطالعه با رویکرد ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی و در دو مرحله کیفی و کمی اجرا گردید. در مرحله کیفی، علاوه بر مرور نظام‌مند مبانی نظری دانشگاه دیجیتال ، با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با متخصصان آموزش عالی، ابعاد و مؤلفه‌های اصلی محتوای برنامه درسی شناسایی شد. در مرحله کمی، پرسشنامه‌ای بر اساس داده‌های کیفی طراحی و روایی صوری، محتوایی و سازه‌ای آن مورد تأیید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ 92/0 به‌دست آمد که نشان‌دهنده قابلیت اعتماد بالای ابزار است. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نیز برازش مناسب مدل مفهومی را نشان داد ( 70/0= RMSEA؛ 95/0= CFI؛ 91/0= AGFI؛ 96/0=GFI ). یافته‌ها حاکی از آن است که ویژگی‌های محتوای برنامه درسی دانشگاه دیجیتال شامل چندرسانه‌ای بودن، تعاملی بودن، شخصی‌سازی، پویایی و هم‌آفرینی محتوا است که ازنظر متخصصان دارای اعتبار بالا و قابلیت اجرا در محیط آموزش عالی می‌باشند. این یافته‌ها می‌توانند مبنایی برای بازطراحی برنامه‌های درسی نوین در راستای ارتقای کیفیت آموزش در عصر دیجیتال فراهم آورند.

https://www.icsa-journal.ir/article_246758_29560e4e8223124a2aedbff6f3f7e622.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Evaluation of the Operations Research Curriculum in Management from the Students' Perspective and Providing Solutions for Improving Its Quality ارزیابی برنامه درسی درس تحقیق در عملیات در رشته مدیریت از دیدگاه دانشجویان و ارائه راهکارهای ارتقای کیفی آن 246526 10.22034/hecs.2026.538825.2021 FA سید عباس ابراهیمی استادیار، گروه مدیریت و حسابداری، مؤسسه آموزش عالی رحمان Journal Article 2025 08 03 The purpose of this research is to answer: Does the curriculum in operations research in the field of management have a good quality level? and what strategies can be used to improve the quality level of this course. For this purpose, based on Tyler's model, we designed a questionnaire distributed it among 381 management students. The solutions to improve the quality level were also identified and presented with an extensive review of previous research. Among the 22 items of the questionnaire, "the degree of familiarity with operations research software" with 1.36 out of 5 was the weakest, and "the amount of time dedicated by the professor to answer the students" with 3.77 out of 5.5 got the strongest points. The solutions to improve the quality level include: developing active learning approach, creating a balance between theoretical and practical topics, using technologies, using game, and invite industries’ man. Finally, we can say operations research is valuable and practical. Lack of sufficient attention to the method and content of teaching causes repulsion in students. It is expected that the decision-makers and teachers will take appropriate measures to improve the quality level of this course. relying on modern and experienced teaching methods. هدف این پژوهش پاسخ به این پرسش است که آیا برنامه درسی تحقیق در عملیات در رشته مدیریت از کیفیت قابل قبول برخوردار است و چه راهکارهایی را میتوان جهت بهبود سطح کیفی درس بکار گرفت. بدین منظور بر مبنای مدل تایلر، پرسشنامهای طراحی و میان 381 نفر از دانشجویان مدیریت توزیع و تحلیل شد. راهکارهای بهبود سطح کیفی نیز با مرور گسترده پژوهشهای پیشین شناسایی و ارائه شد. از 22 گویه پرسشنامه، «میزان آشنایی با نرم افزارهای تحقیق در عملیات» با 36/1 از 5 ضعیفترین و «میزان زمان اختصاصی توسط استاد برای پاسخگویی به دانشجویان» با 77/3 از 5 بالاترین امتیاز را کسب کردند. رتبهبندی (زیاد به کم) ابعاد به ترتیب عبارتند از: ارزشیابی، هدف، روش تدریس و محتوا. راهکارهای بهبود سطح کیفی نیز عبارتند از: توسعه رویکرد یادگیری فعال، تعادل میان مباحث نظری و کاربردی، استفاده از نرمافزارها و فناوری، استفاده از بازی و دعوت از افراد شاغل در صنعت. نتیجه اینکه تحقیق در عملیات ماهیتاً درسی مفید و کاربردیست. عدم توجه کافی به روش و محتوای تدریس موجب ایجاد دافعه در دانشجویان میشود. انتظار میرود تصمیمگیرندگان و مدرسان با تکیه بر روشهای آموزشی مدرن و مجرب، اقدامات مناسب را برای ارتقاء سطح کیفی این درس انجام دهند.

https://www.icsa-journal.ir/article_246526_3aac6f9f32e0361cf6dad432e967eeb8.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Analysis of the current and desired situation of curriculum in higher education Based on aesthetic components تحلیل وضع موجود و مطلوب برنامهدرسی در آموزش عالی براساس مؤلفههای زیباییشناسی 246616 10.22034/hecs.2026.505372.2000 FA فاطمه اکبری بنی کارشناس ارشد برنامه‌ریزی درسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران. مهرانگیز علی نژاد دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،ایران اصغر سلطانی استاد گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران. 0000-0002-8856-0592 Journal Article 2025 02 12 The main objective of this article is to analyze the current and desired state of the higher education curriculum based on aesthetic components. To achieve this, 236 faculty members from Shahid Bahonar University (out of 600) were selected using a quota sampling method. The research employed a descriptive-survey methodology, utilizing a researcher-made two-sided questionnaire with 31 items that examined four curriculum elements: objectives, content,teaching-learning activities, and evaluation methods in both current and desired states. The instrument’s validity was established in terms of face validity and content validity, and its reliability was confirmed using Cronbach’s alpha coefficient and inferential statistical levels (one-sample t-test, Wilcoxon test, and Friedman test) using SPSS software version 26. The results indicated significant differences between the current and desired states concerning the four curriculum elements: objectives, content, teaching-learning activities, and evaluation methods based on aesthetic components at Shahid Bahonar University in Kerman هدف اصلی مقاله حاضر تحلیل وضع موجود و مطلوب برنامه درسی آموزش عالی براساس مؤلفه‌های زیباییشناسی است. بدین منظور از اعضای هیأتعلمی دانشگاه شهید باهنر (600)، 236 نفر با روش نمونهگیری سهمیهای، انتخاب شدند. روش پژوهش توصیفی-پیمایشی و ابزار پژوهش، پرسشنامه محققساخته دو سویه بود که 31 گویه در قالب چهار عنصر برنامه‌درسی اهداف، محتوا، فعالیتهای یاددهی- یادگیری و روش‌های ارزشیابی را در دو وضعیت موجود و مطلوب بررسی کرد. روایی ابزار گردآوری داده‌های پژوهش براساس روایی صوری و محتوایی و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی و تأیید شد. تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش در سطح آمار توصیفی و آمار استنباطی (آزمون تی‌تک‌نمونه‌ای، آزمون ویل کاکسون و آزمون فریدمن) با استفاده از نرم‌افزار 26 SPSS انجام گرفت. نتایج نشان دادند که از نظر اعضای هیأتعلمی، بین وضعیت موجود و وضعیت مطلوب در چهار عنصر برنامه‌درسی اهداف، محتوا، فعالیتهای یاددهی- یادگیری و روش‌های ارزشیابی برنامهدرسی مبتنی بر مؤلفههای زیبایی‌شناختی در دانشگاه شهید باهنر کرمان تفاوت معناداری وجود دارد .

https://www.icsa-journal.ir/article_246616_479f5a0938477c06e08babbad91e18e3.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 31 2026 06 22 Pathology of the Curriculum of the Bachelor’s Program in Biology at Kabul Education University and Development a Suitable Guide for it آسیب‌شناسی برنامه درسی دوره کارشناسی رشته زیست‌شناسی دانشگاه تعلیم و تربیت کابل و ارائه راهنمای مطلوب برنامه درسی آن 210399 10.22034/hecs.2024.374578.1812 FA وحیدالله عبدالرحیم زی دکتری رشته برنامه‌ریزی درسی، گروه آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی. تهران، ایران. 0000-0001-7507-1995 محبوبه عارفی استاد گروه آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی. تهران: ایران. کورش فتحی واجارگاه استاد گروه آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی. تهران؛ ایران. 0000-0002-5574-6227 اسماعیل جعفری دانشیار گروه آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی. تهران: ایران Journal Article 2022 11 27 The purpose of this research is to identify the challenges of the Bachelor’s Program in Biology at Kabul Education University and Development a Suitable Guide for it. This qualitative research was performed in the spring of 1401 with a Grounded theory method. Semi-structured interviews and targeted sampling it were done with three groups of Professors, students-teachers, and students. The results showed that the Bachelor’s Program in biology curriculum has five important disadvantages: Weakness of vision for positive change at the national and international level of the curriculum, challenges in choosing, understanding and strengthening high-quality content, defects in the design of new educational strategies to expand practical and laboratory activities, deficiency of fields for the development of scientific, research and technological resources, deficiency of physical structures, electronic for teaching, learning and evaluation. In order to reduce challenges, components such as identifying national and international needs, equipping the laboratory, increasing laboratory activities, and using new resources, biotechnology and research have been taken into consideration. هدف پژوهش حاضر شناسایی چالش‌های برنامه درسی دوره کارشناسی رشته زیست‌شناسی در دانشگاه تعلیم و تربیت کابل و ارائه راهنمای مطلوب برنامه درسی آن است. این پژوهش کیفی در بهار سال 1401 با روش داده بنیاد از نوع اکتشافی انجام شد. از مصاحبه نیمه ساختاریافته و نمونه‌گیری هدفمند با سه گروه اساتید، دانشجو- معلمان و دانشجویان استفاده به عمل آمد. نتایج نشان داد که برنامه درسی زیست‌شناسی دوره کارشناسی دارای پنج آسیب مهم شامل: ضعف دیدگاه برای تغییر مثبت در سطح ملی و بین‌المللی برنامه درسی، آسیب‌ها در انتخاب، درک و تقویت محتوای باکیفیت، نقص در طراحی راهبردهای آموزشی نوین و فعالیت‌های عملی و آزمایشگاهی، کمبود زمینه‌های توسعه منابع علمی، پژوهشی و فناوری، کمبود ساختارهای فیزیکی، الکترونیکی جهت آموزش، یادگیری و ارزشیابی است. به‌منظور کاهش آسیب‌ها مؤلفه‌های همچون شناسایی نیازهای ملی و بین‌المللی، تجهیز آزمایشگاه، افزایش فعالیت‌های آزمایشگاهی و بهره‌گیری از منابع، زیست‌فناوری و پژوهش‌های جدید مدنظر قرارگرفته است.

https://www.icsa-journal.ir/article_210399_788ebc614b3f81958f07e760fc2165b1.pdf