انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 08 23 A Meta-Synthesis Approach to the Legal Reasoning Components of Law Students رویکرد فراترکیب به مؤلفه‌های استدلال حقوقی دانشجویان رشته حقوق 1 28 252807 10.22034/hecs.2026.401393.1862 FA مهدی محمدی عضو هیأت علمی، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شهر شیراز، ایران 0000-0002-0121-5092 هانیه ذاکری نیا عضو هیأت علمی، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شهر شیراز، ایران مجید کوثری استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان فارس، شهر شیراز، ایران رضا ناصری جهرمی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه شیراز، شهر شیراز، ایران. سولماز خادمی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه شیراز، شهر شیراز، ایران صدیقه شادی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شهر شیراز، ایران شیرین خاضکی دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شهر شیراز، ایران. Journal Article 2023 06 09 The present study aimed to identify the components of legal reasoning among law students using a meta-synthesis approach. This qualitative research was conducted using the seven-step method of Sandelowski and Barroso (2006). The meta-synthesis team consisted of four curriculum planning specialists, one law expert, and one specialist proficient in meta-synthesis research. Initially, 40 sources were extracted, and through screening patterns and removing irrelevant titles, irrelevant abstracts, and then irrelevant texts, ultimately 31 relevant research sources formed the basis of the analysis. The result was the extraction of a model consisting of 12 basic themes including writing skills, verbal skills, possessing critical thinking, inductive and deductive reasoning skills, communication skills, legal knowledge, jurisprudential knowledge, digital knowledge, responsibility, reality-orientation, justice-orientation, and commitment-orientation, and three organizing themes of knowledge, skills, and moral characteristics. Data validity was confirmed using the three techniques of credibility, transferability, and alignment of data, and trustworthiness of data was determined through careful guidance of the information collection process and alignment of researchers. In general, the findings of this research showed that the creation and development of legal reasoning skills by professors during their studies and its strengthening by law students will have a significant impact on their future performance as qualified lawyers, which will lead to success in the process of cases. What multiplies the success of a lawyer, while mastering legal materials, is having legal reasoning skills and powers in interpreting the description of the situation. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های استدلال حقوقی دانشجویان رشته حقوق با رویکرد فراترکیب می‌باشد. این پژوهش کیفی با استفاده از روش هفت مرحله‌ای ساندلوسکی و باروسو انجام شده است. تیم فراترکیب متشکل از چهار نفر متخصص برنامه‌ریزی درسی، یک نفر متخصص حقوقی و یک نفر مسلط به روش پژوهش فراترکیب بود. در ابتدا 40 منبع استخراج شدند که با استفاده از الگوی غربالگری و حذف عناوین نامرتبط، چکیدههای نامرتبط و سپس متون نامرتبط نهایتاً 31 منبع پژوهشی مرتبط، مبنای تحلیل قرار گرفت که نتیجه آن استخراج مدل مشتمل بر 12 مولفه (مضمون) پایه مشتمل بر مهارت نوشتاری، مهارت کلامی، برخورداری از تفکر انتقادی، مهارت استدلال استقرایی و قیاسی، مهارت ارتباطی، دانش حقوقی، دانش فقهی، دانش دیجیتال، مسئولیت پذیری، واقعیت ‌مداری، عدالت ‌مداری و تعهد مداری و سه مولفه سازمان دهنده دانش، مهارت و ویژگی‌های اخلاقی بود. اعتبار داده‌ها با استفاده از سه تکنیک‌ اعتبارپذیری، انتقال‌پذیری و هم‌سوسازی داده‌ها و اعتماد به داده‌ها با هدایت دقیق جریان جمع‌آوری اطلاعات و هم‌سوسازی پژوهش‌گران تائید شد. به طور کلی یافته‌های این پژوهش نشان داد که ایجاد و پرورش مهارت استدلال حقوقی توسط اساتید در دوران تحصیل و تقویت آن توسط دانشجویان رشته حقوق تاثیر به سزایی در روند آینده کاری آنان به عنوان وکلای حاذق خواهد داشت که منجر به موفقیت در روند پروندههای ارجاعی خواهد شد. آنچه موفقیت یک وکیل را چند برابر می‌کند، ضمن تسلط بر مواد قانونی برخورداری از مهارت و قوای استدلالی حقوقی در تفسیر شرح ماوقع است.

https://www.icsa-journal.ir/article_252807_ca1791fe7539da4e9992ed2c8dbe9d73.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 08 23 Analysis and Exploration of the Hidden Dimensions of the Doctoral Comprehensive Examination: From Traditional Approaches to the Creation of an Effective Method for Empowering Student Assessment تحلیل و واکاوی ابعاد پنهان آزمون جامع دوری دکتری؛ از رویکرد سنتی تا خلق روش مناسب ارزیابی جامع توانمندساز دانشجویان 29 55 253742 10.22034/hecs.2026.253742 FA زهرا عظیم پور دانشجوی دکتری، گروه برنامه ریزی درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. مرجان کیان دانشیار گروه برنامه ریزی درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. مجید علی عسگری دانشیار گروه برنامه ریزی درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. علی حسینی خواه دانشیار گروه برنامه ریزی درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 31 This research aims to explore the dimensions and challenges of the PhD comprehensive exam, proposing an optimal plan for comprehensive assessment. The research methodology is qualitative, employing the Educational Connoisseurship and Criticism. Purposive, criterion-based sampling was employed. The sample includes authoritative upstream documents (print/electronic), higher education/PhD regulations, comprehensive exam records (1996-2024), in-depth unstructured interviews with Tehran-based PhD students and educational science professors, in addition to interdisciplinary entrepreneurial and innovative activities, and keen observations from festivals, competitions, and virtual networks of PhD student groups (2019-2026). Data validity was confirmed via triangulation of expert opinions, qualitative methodology (iterative), and critical validation. Data analysis involved description, interpretation, evaluation, critique, and optimal plan presentation. The findings revealed that the current comprehensive exam inflicts multiple and profound damages on all dimensions of students’ lives, including psychological, mental, cognitive, ethical, physical, skill-based, economic, occupational, and academic aspects. This exam is not only non-comprehensive and one-dimensional but also disempowering, lacking efficacy even at the lowest levels of knowledge, skills, and attitudes. Furthermore, it separates practice from theory and education from research in its evaluation. Therefore, comprehensive assessment must be redefined based on diverse needs, abilities, talents, interests, and capacities, and should encompass multidimensional solutions-skill-based, scientific, practical, artistic, attitudinal, efficient, beneficial, and service-oriented-that have been explored in the present study. هدف این پژوهش واکاوی ابعاد و چالش‌های آزمون جامع دکتری و ارائه طرحی بهینه برای ارزیابی جامع است. روش تحقیق کیفی، از نوع خبرگی و نقد آموزشی است. روش نمونه‌گیری، هدفمند و ملاک‌محور می‌باشد. نمونه شامل اسناد معتبر بالادستی (چاپی و الکترونیکی)، آیین‌نامه‌های اجرایی آموزش عالی و دکتری، مستندات آزمون جامع (1375-۱۴۰۳)، مصاحبه عمیق غیرساختاریافته با دانشجویان و اساتید دکتری علوم تربیتی در تهران، بعلاوه فعالیت‌های کارآفرینانه و نوآورانه بینرشته ای و مشاهدات تیزبینانهی جشنواره‌ها، مسابقات و شبکه‌های مجازی گروه‌های دانشجویان دکتری (1398-۱۴۰۴) است. اعتبار داده‌ها از طریق سه سویه‌سازی نظرات متخصصان علوم تربیتی و روش‌شناسی کیفی (رفت و برگشتی) و اعتباریابی نقادانه تأیید شده است. تحلیل داده‌ها در چهار گام توصیف، تفسیر، ارزش‌گذاری، نقادی و نهایتاً ارائه طرح بهینه انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد آزمون جامع فعلی آسیب‌های شدید و متعددی بر تمامی ابعاد زندگی دانشجویان (شامل روحی-روانی، ذهنی، شناختی، اخلاقی، جسمی، مهارتی، اقتصادی، شغلی و تحصیلی) وارد می‌کند. این آزمون نه تنها جامع نبوده و تک‌بعدی است، بلکه توانمندساز نیز نیست و حتی در پایین‌ترین سطوح دانش، مهارت و نگرش کارآمدی ندارد؛ همچنین عمل را از نظر، آموزش را از پژوهش و ارزیابی را از این فرآیندها جدا می‌کند. بنابراین، ارزیابی جامع باید بر اساس نیازها، توانمندی‌ها، استعدادها، علایق و ظرفیت‌های متنوع بازتعریف شود و راهکارهای چندوجهی مهارتی، علمی، عملی، هنری، نگرشی، کارآمد، سودمند و خدمت‌رسان را که در پژوهش حاضر اکتشاف شده اند، در بربگیرد.

https://www.icsa-journal.ir/article_253742_dabead932bc79c662ca2cc83a18ec852.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 08 23 An Exploration of the Pattern of Utilizing Artificial Intelligence in the Authoring and Optimization of University Textbooks الگوی بهره گیری از هوش مصنوعی در تألیف و بهینه سازی کتب آموزشی دانشگاه: رویکرد نظریه داده بنیاد 57 87 253743 10.22034/hecs.2026.582684.2058 FA میثم غلام پور استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0000-0003-0702-6011 رضا معصومی نژاد گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0000-0003-4558-1200 محمد محمودی دکتری مطالعات برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران 0000-0002-0399-3496 Journal Article 2026 05 21 The present study aimed to investigate the pattern of utilizing artificial intelligence in the authoring and optimization of university textbooks. This research was conducted with a qualitative approach using the grounded theory method. The research population consisted of university professors (in the groups of humanities, basic sciences, and technical and engineering) and subject matter experts (professors and specialists in educational technology orientations and artificial intelligence specialists who had scientific research experience), from whom 23 individuals were selected for participation in the research through purposive and criterion-based sampling. The data collection method was semi-structured interviews, and for data analysis, open, axial, and selective coding were used. To validate and ensure the validity and reliability of the research findings, the four criteria of Lincoln and Guba were used. The research results indicated twenty-two axial concepts, which according to the paradigmatic model of Strauss and Corbin (2008) were organized in the form of: the axial phenomenon of the research (behavioral factors, academic culture, new generation learning developments, and scientific developments), causal conditions, strategies, contextual factors, intervening factors, and consequences. In the end, based on the research results, it is suggested that attention be paid to the application of artificial intelligence in the processes of authoring educational books in universities by providing the groundwork in the mentioned dimensions. هدف پژوهش حاضر، بررسی الگوی بهرهگیری از هوش مصنوعی در تألیف و بهینهسازی کتب آموزشی دانشگاه است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش داده بنیاد انجام گرفت. حوزه پژوهش شامل اساتید دانشگاه (در گروههای علوم انسانی، علوم پایه و فنی و مهندسی) و متخصصان موضوعی (اساتید و متخصصان گرایشهای فنّاوری آموزشی و متخصصان هوش مصنوعی که تجربه پژوهش علمی داشتند)، بودند. که با شیوه نمونه‌گیری هدفمند و از نوع ملاک محور، 23 نفر برای مشارکت در پژوهش انتخاب شدند. روش جمع‌آوری اطلاعات، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد. به‌منظور اعتبارسنجی و تأمین روایی و پایایی یافته‌های پژوهشی از معیارهای چهارگانه لینکن و گوبا استفاده شد. نتایج پژوهش نشان‌دهنده بیست‌ودو مفهوم محوری بود، که با توجه به مدل پارادایمی اشتراوس و کوربین (2008) در قالب، پدیده محوری پژوهش (رویکرد تألیف شبکهای در بستر فناوری هوشمند)، شرایط علی (عوامل رفتاری، فرهنگ آکادمیک، تحولات یادگیری نسل جدید و تحولات علمی)، راهبردها، عوامل زمینه‌ای، عوامل مداخله‌گر و پیامدها سازماندهی شد. در انتها بر مبنای نتایج پژوهش پیشنهاد می‌شود، با استفاده از فراهم‌سازی بسترسازی در ابعاد مذکور، جهت کاربرد هوش مصنوعی در فرآیندهای تألیف کتب آموزشی در دانشگاه توجه شود.

https://www.icsa-journal.ir/article_253743_71763997d2115f50608254041fab7014.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 08 23 Borderland Discourse: A Step toward the Connection of Personal and Professional Identity of Student Teachers in the Practicum Course گفتمان مرزی : گامی برای ارتباط هویت فردی وحرفه ای دانشجو معلمان در درس کاورزی 89 127 253747 10.22034/hecs.2026.391165.1850 FA افسانه عزیزی علویجه دکتری مطالعات برنامه درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران محمد رضا امام جمعه دانشیار مطالعات برنامه درسی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران. محمود مهرمحمدی استاد مطالعات برنامه درسی، دانشگاه تربیت مدرس. علیرضا عصاره استاد مطالعات برنامه درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران. غلامعلی احمدی دانشیار مطالعات برنامه درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی Journal Article 2023 03 29 The present study aimed to explore the concept of borderland discourse in the cognition of student teacher identity and the strategies for its implementation in learning activities, including the practicum course. This research, relying on existing theoretical sources and textual synthesis and data coding, identifies, categorizes, specifies, and harmonizes the components obtained from borderland discourse and, using a heuristic inquiry method, points to the expansion and development of the important and neglected ideas of this discourse in order to clarify the implications and principles governing this theory in the teaching and implementation of the practicum course. The key components obtained from textual synthesis include attention to the discursive gap between personal and professional identity, acquiring a coherent sense of self by engaging among multiple selves, overcoming the enclosure of inhibiting beliefs, and attention to balance between realities and mentalities for the student teacher. The proposed methods for implementing borderland discourse in the practicum curriculum include dialogue and self-dialogue theory in the form of narrative writing in multiple situations. هدف پژوهش حاضر، واکاوی مفهوم گفتمان مرزی در شناخت هویت دانشجو معلم و راهکارهای پیاده سازی آن در فعالیت های یادگیری از جمله درس کارورزی است .این پژوهش با تکیه برمنابع نظری موجود و سنتز متنی و کد گذاری داده ها به شناسایی، دسته بندی، مشخص سازی و انسجام میان مولفه های بدست آمده از گفتمان مرزی می پردازد و با روش جستار نظرورزانه به بسط و گسترش اندیشه های مهم ومهجور این گفتمان اشاره می شود تا دلالت ها و اصول حاکم این تئوری را در آموزش و اجرای درس کارورزی مشخص نماید. مولفه های کلیدی حاصل از سنتز متنی شامل توجه به شکاف گفتمانی میان هویت فردی و حرفه ای، کسب حس منسجم از هویت خود با درگیر شدن بین من های متعدد، غلبه بر احاطه ی عقاید بازدارنده وتوجه به تعادل میان واقعیت هاوذهنیت ها برای دانشجو معلم می باشد. روش های پیشنهادی در پیاده سازی گفتمان مرزی دربرنامه درسی کارورزی شامل گفتگو و نظریه خود گفتگویی در قالب روایت نویسی در موقعیت های متعدد است.

https://www.icsa-journal.ir/article_253747_6c1446b825867e3013ae3f5d12aea37f.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 09 22 A Systematic Review of the Application of the Decision Tree Algorithm in Learning Personalization in Higher Education: With a Look at Potential Applications in the Field of Curriculum Planning مرور نظام‌مند کاربرد الگوریتم درخت تصمیم در شخصی‌سازی یادگیری در آموزش عالی: با نگاهی به کاربردهای بالقوه در رشته برنامه‌ریزی درسی 129 158 253750 10.22034/hecs.2025.530632.2017 FA نجما اصغری دانشجوی دکتری، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس. جواد حاتمی استاد تمام، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس فرهاد سراجی استاد تمام؛ گروه علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تهران. اسماعیل عظیمی یانچشمه استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس 0000-0002-0013-504X Journal Article 2025 06 16 The purpose of this study was to systematically review the research conducted on the application of the decision tree algorithm in the personalization of electronic learning in higher education. Given the importance of electronic learning environments in overcoming temporal and spatial limitations and increasing educational efficiency, intelligent learning technologies for adapting education to the individual needs of students have been the subject of much research in recent years. In this article, using the PRISMA protocol, 15 scientific studies (articles and theses) out of 84 initial studies, within the time range of 2015 to 2025, were identified and analyzed. The extracted data included information related to the objectives, type of data, and the process of applying the decision tree algorithm. The analysis of this data was carried out using a comparative approach to examine different methods of implementing the algorithm in different areas of electronic learning. To evaluate the quality of the studies, a descriptive approach based on transparency and qualitative validity was used, which included examining the transparency of objectives, data collection methods, data analysis, and results. The findings showed that the decision tree algorithm has applications in areas such as predicting academic performance, personalizing learning paths, supporting educational decision-making, developing recommender systems, and optimizing learning processes. These studies, by collecting diverse data including cognitive, academic, educational, social, and interactional characteristics, have built and trained decision tree models. With a focus on the field of curriculum planning, this study shows that the decision tree algorithm, as an interpretable and powerful method in machine learning, can facilitate the personalization of students' learning paths based on individual characteristics and needs. هدف این مطالعه، مرور نظام‌مند پژوهش‌های انجام‌شده پیرامون کاربرد الگوریتم درخت تصمیم در شخصی‌سازی یادگیری الکترونیکی در آموزش عالی است. با توجه به اهمیت محیط‌های یادگیری الکترونیکی در غلبه بر محدودیت‌های زمانی و مکانی و افزایش کارآمدی آموزش، فناوری‌های یادگیری هوشمند برای انطباق آموزش با نیازهای فردی دانشجویان موضوع پژوهش‌های بسیاری در سال‌های اخیر بوده است. در این مقاله، با بهره‌گیری از پروتکل PRISMA، ۱۵ مطالعه علمی (مقالات و پایان‌نامه‌ها) از میان ۸۴ مطالعه اولیه، در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ شناسایی و تحلیل شدند. داده‎های استخراج‌شده شامل اطلاعات مربوط به اهداف، نوع داده‌ها و فرایند به‎کارگیری الگوریتم درخت تصمیم بود. تحلیل این داده‎ها با استفاده از رویکرد مقایسه‌ای انجام شد تا روش‌های مختلف پیاده‎سازی الگوریتم در حوزه‌های مختلف یادگیری الکترونیکی بررسی شود. برای ارزیابی کیفیت مطالعات، از رویکرد توصیفی مبتنی بر شفافیت و اعتبار کیفی استفاده شد که شامل بررسی شفافیت اهداف، روش جمع‌آوری داده‎ها، تحلیل داده‎ها و نتایج بود. یافته‎ها نشان داد که الگوریتم درخت تصمیم در حوزه‌هایی مانند پیش‌بینی عملکرد تحصیلی، شخصی‌سازی مسیرهای یادگیری، پشتیبانی از تصمیم‌گیری آموزشی، توسعه سیستم‌های توصیه‌گر و بهینه‌سازی فرایندهای یادگیری کاربرد دارد. این پژوهش‌ها با جمع‌آوری داده‌های متنوع شامل ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، تحصیلی، آموزشی، اجتماعی و تعاملی، مدل‌های درخت تصمیم را ساخته و آموزش داده‌اند. با تمرکز بر رشته برنامه‌ریزی درسی، این مطالعه نشان می‌دهد که الگوریتم درخت تصمیم، به‌عنوان روشی تفسیرپذیر و قدرتمند در یادگیری ماشین، می‌تواند شخصی‌سازی مسیرهای یادگیری دانشجویان را بر اساس ویژگی‌ها و نیازهای فردی تسهیل کند.

https://www.icsa-journal.ir/article_253750_633f1a951bea40c7498b2e2b217cc5df.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 08 23 Investigating the Mutual Influence of Hidden Curriculum Elements of Professional Ethics among Engineering Students Using Structural Equation Modeling (SEM): A Case Study of Shahid Beheshti University بررسی تاثیر عناصر برنامه‌درسی پنهان اخلاق حرفه‌ای دانشجویان مهندسی بر یکدیگر با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری(SEM) (مطالعه موردی: دانشگاه شهید بهشتی) 159 190 253751 10.22034/hecs.2026.459745.1928 FA پروین صمدی گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی ،دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه الزهرا،تهران،ایران. سمانه یگانه دکتری برنامه ریزی درسی،دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی،دانشگاه شهید بهشتی ،تهران،ایران. 0000-0003-4192-2733 Journal Article 2024 05 27 The curriculum, as one of the most complex domains of education, endeavors to teach various types of knowledge and skills to learners and prepare them to accept responsibility in life. Among these, the hidden curriculum in the field of engineering education, although an important issue, has received less attention. Engineering graduates acquire a major part of their engineering ethics through the hidden curriculum in educational environments; therefore, for the proper formation of the professional ethics of engineers and in order to prevent any ethical challenges, it is necessary to know how the process of the hidden curriculum's influence on the formation of the professional ethics of engineering students occurs. In this regard, this research was conducted with the aim of investigating the mutual influence of the hidden curriculum elements of professional ethics among engineering students. The research method was descriptive-correlational with an emphasis on structural equation modeling. The statistical population of the research was all doctoral students of the engineering faculties of Shahid Beheshti University, numbering 321 individuals, and the sample, according to Cochran's formula, was 176 individuals, selected through proportional stratified sampling. Data collection was carried out based on a researcher-made questionnaire whose Cronbach's alpha coefficient was 0.942, and its face and content validity were confirmed by experts. The findings of the research indicated that the field of practice and the educational system, the educator and the educational system are elements of the hidden curriculum of engineering ethics that have the greatest mutual influence on each other in the implicit teaching of engineering ethics in educational environments. Also, the highest positive and significant influence coefficients of the engineering ethics components of the hidden curriculum were as follows: creating learning motivation on the educator element, empathy on the learning partners element, attention to practical courses on the field of practice element, and preservation of natural and national resources on the educational system element. Also, in general, the results of the research showed that the hidden curriculum is an efficient tool for acquiring engineering ethics and can act as a shield against processes that lead engineering students toward indifference to engineering ethics. The achievements of this research can be used in designing curricula and educational policymaking to strengthen the professional ethics of engineering students. برنامه درسی، از پیچیده ترین حوزه های تعلیم و تربیت، در تلاش است انواع دانش و مهارت ها را به فراگیران آموزش دهد و آنها را برای قبول مسئولیت در زندگی آماده سازد. از این میان، برنامه درسی پنهان در حوزه آموزش مهندسی اگرچه موضوع بااهمیتی است ولی به آن کمتر پرداخته شده است. فارغ التحصیلان رشته مهندسی بخش عمده ای از اخلاق مهندسی خود را از طریق برنامه درسی پنهان در محیط های آموزشی کسب می کنند؛ بنابراین برای شکل گیری مناسب اخلاق حرفه ای مهندسین و به منظور جلوگیری از بروز هرگونه چالش اخلاقی باید دانست فرایند تاثیرگذاری برنامه درسی پنهان در شکل گیری اخلاق حرفه ای دانشجویان مهندسی چگونه رخ می دهد. در این راستا این پژوهش با هدف بررسی تاثیر عناصر برنامهدرسی پنهان اخلاق حرفهای دانشجویان مهندسی بر یکدیگر انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-همبستگی با تاکید بر معادلات ساختاری، جامعه آماری پژوهش کلیه دانشجویان دوره دکتری دانشکدههای مهندسی دانشگاه شهید بهشتی به تعداد 321 نفر و نمونه با توجه به فرمول کوکران تعداد 176 نفر بودند که گزینش آنها به روش طبقهای متناسب انجام شد. جمعآوری دادهها بر اساس پرسشنامه محققساخته صورت گرفت که ضریب آلفای کرونباخ آن 0.942 به دست آمد و روایی صوری و محتوایی آن توسط متخصصان مورد تایید قرار گرفت. یافته های پژوهش حاکی از آن بود که میدان عمل و سیستم آموزشی، آموزشگر و سیستم آموزشی عناصری از برنامه درسی پنهان اخلاق مهندسی هستند که در آموزش ضمنی اخلاق مهندسی در محیطهای آموزشی بیشترین تاثیر را بریکدیگر دارند. همچنین بیشترین ضریب تاثیر مثبت و معنادار مولفههای اخلاق مهندسی برنامهدرسی پنهان نیز بدین شرح بود: ایجاد انگیزش یادگیری بر عنصر آموزشگر، همدلی بر عنصر شرکای یادگیری، توجه به دروس عملی بر عنصر میدان عمل و حفظ منابع طبیعی و ملی بر عنصر سیستم آموزشی. همچنین به طور کلی نتایج پژوهش نشان داد که برنامه درسی پنهان ابزاری کارآمد برای اکتساب اخلاق مهندسی است و می تواند به عنوان پادزهری در مقابل فرایندهایی که دانشجویان مهندسی را در مسیر بی تفاوتی نسبت به اخلاق مهندسی سوق می دهد،عمل کند. دست‌آوردهای این پژوهش می‌تواند در طراحی برنامه‌های درسی و سیاست گذاری آموزشی برای تقویت اخلاق حرفه‌ای دانشجویان مهندسی مورد استفاده قرار گیرد.

https://www.icsa-journal.ir/article_253751_502bc29feac0df669222c4f6d9c2ab7f.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 08 23 Investigating the Structural Relationships between Perception of the Curriculum and Educational Performance of Engineering Students بررسی روابط ساختاری میان ادراک از برنامه درسی و رویکرد نسبت به یادگیری با عملکرد آموزشی دانشجویان مهندسی 191 213 253755 10.22034/hecs.2026.568164.2049 FA شهلا کمالی کارشناس ارشد برنامه ریزی درسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. اصغر سلطانی استاد تمام گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران 0000-0002-8856-0592 مهرداد عظیمی نژادیان استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. Journal Article 2025 12 23 The present study was conducted to investigate the relationship between perception of the curriculum and educational performance of engineering students. The research design was correlational. The statistical population consisted of all engineering students at Shahid Bahonar University of Kerman, from which 341 students were selected through random-participatory sampling. The research instruments were the Evaluation of Curriculum Perception Questionnaire (ECQ) and the Approaches and Study Skills Inventory for Students (ASSIST) (short version). Students' educational performance was determined based on their self-reported grade point average from the previous semester. The construct validity and factor structure of the questionnaires were examined and confirmed through confirmatory factor analysis. The reliability of the questionnaires was assessed using Cronbach's alpha method, yielding values of 0.682 for the ECQ and 0.738 for the ASSIST. Structural equation modeling was employed to examine the relationships among the variables. The results indicated that the proposed model demonstrated an acceptable fit with the data and accounted for the variance in the relationships. Based on the findings, there was a positive and significant relationship between perception of the curriculum and the deep approach to learning and study, as well as between perception of the curriculum and the strategic approach to learning and study. A negative and significant relationship was observed between the surface approach to learning and study and educational performance. A positive and significant relationship was found between the strategic approach to learning and study and educational performance. Additionally, perception of the curriculum had a positive and significant relationship with educational performance through the mediating role of the strategic approach to learning and study. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان ادراک از برنامه درسی و رویکرد نسبت به یادگیری با عملکرد آموزشی دانشجویان رشته‌های مهندسی انجام شد. طرح پژوهش همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش، دانشجویان رشته‌های مهندسی دانشگاه شهید باهنر کرمان بودند که 341 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی- سهمیه‌ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه ارزیابی ادراک از برنامه درسی (ECQ) و پرسشنامه رویکردها و مهارت‌های مطالعه دانشجویان (ASSIST) (نسخه کوتاه) بود. عملکرد آموزشی دانشجویان نیز با توجه به آخرین معدل ترم تحصیلی و با خود گزارش‌دهی دانشجویان تعیین شد. روایی سازه و ساخت عاملی پرسشنامه ها به روش تحلیل عاملی تاییدی بررسی و تایید گردید. پایایی پرسشنامه‌ها به روش آلفای کرونباخ بررسی و در پرسشنامه ECQ، 682/0 و در پرسشنامه ASSIST، 738/0 برآورد گردید. برای بررسی روابط ساختاری از روش مدل‌سازی معادله ساختاری استفاده شد. نتایج نشان داد که مدل ارائه شده در سطح قابل قبولی با داده‌ها مطابقت داشت و توانست رابطه بین متغیرها را مشخص سازد. بر اساس یافته‌های حاصل، بین ادراک از برنامه درسی و رویکرد عمیق به یادگیری و مطالعه و همچنین بین ادراک از برنامه درسی با رویکرد راهبردی به یادگیری و مطالعه رابطه مثبت و معنی‌داری وجود داشت. بین رویکرد سطحی به یادگیری و مطالعه با عملکرد آموزشی رابطه منفی و معنی‌داری دیده شد. بین رویکرد راهبردی به یادگیری و مطالعه با عملکرد آموزشی رابطه مثبت و معنی‌داری وجود داشت. همچنین رابطه مثبت و معنی‌داری بین ادراک از برنامه درسی با عملکرد آموزشی با نقش میانجی رویکرد راهبردی به یادگیری و مطالعه مشاهده شد.

https://www.icsa-journal.ir/article_253755_d12e3833004bac66939d85245d692eb0.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 09 22 New Primary School Teachers’ Perceptions of the Quality of Farhangian University’s Skills Training Program for Teacher Candidates in Primary Education: A Sequential Mixed-Method Study ادراک نو معلمان مدارس ابتدایی از کیفیت دوره یک‌ساله مهارت‌آموزی دانشگاه فرهنگیان در رشته آموزش ابتدایی: یک مطالعه آمیخته متوازی 215 260 253757 10.22034/hecs.2026.529940.2015 FA علی خالقی نژاد استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی. دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-8154-8048 محمد حسنی دانشیار پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، تهران، ایران. Journal Article 2025 06 12 This mixed-method study evaluates the Skills Training Program for Teacher Candidates in the Primary Education discipline at Farhangian University. Quantitative data gathered with 2100 participants through researcher-made questionnaire during the 2024–2025 period and its reliability via Cronbach coefficient – 0.98_ and validity using confirmatory factor analysis (fitness indexes: SRMR = 0.05, RMSEA = 0.06; GFI = 0.87; CFI = 0.99; NFI= 0.99; PNFI= 0.87; and χ2/df = 4.82) was confirmed. Qualitative data was obtained through in-depth interviews with 17 teachers. The collected data were then analyzed using descriptive statistics, a one-sample t-test, and content analysis. The findings reveal that, in terms of context, the program’s objectives moderately align with new teachers’ needs in knowledge, pedagogy, communication, and technology; however, key skills—such as strategies for working with children with special needs and digital content production—are noticeably absent. Regarding inputs, teacher competence was rated as satisfactory, but the educational and welfare infrastructure fell below expectations. In the process component, although the overall training was deemed appropriate, participants expressed dissatisfaction with the tight schedule, internship structure, and comprehensive exam. Finally, the outputs showed that the program did not sufficiently enhance technological and pedagogical knowledge, indicating the need for substantial revisions. The findings provide valuable insights for refining program objectives, enhancing inputs, and identifying key actions to optimize both the process and outcomes of the program and provide possibility to ehnace capabilities of skills learners in line with local experiences. این پژوهش باهدف ارزشیابی برنامه آماده‌سازی نو معلمان ماده 28 از طریق روش تحقیق آمیخته متوازی انجام‌شد. داده‌های بخش کمی در سال تحصیلی 1404 - 1403 با مشارکت 2100 شرکت کننده و از طریق پرسش‌نامه محقق ساخته گردآوری شد. پایایی ابزار از طریق ضریب آلفای کرانباخ 98/0 و روایی آن از طریق تحلیل عاملی تاییدی (شاخص‌های برازش: (06/0 = RMSEA ؛ 87/0= GFI ؛99/0، = CFI؛ 99/ 0= NFI؛ 87/ 0= PNFI؛ 82/4 = χ2/df). تایید و داده‌ها از طریق آماره‌های توصیفی و آزمون t تک نمونه‌ای تحلیل شد. داده‌های بخش کیفی با حضور 17 شرکت کننده با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و مصاحبه گردآوری و تحلیل مضمون تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که درمؤلفه زمینه، میزان تناسب اهداف برنامه با نیازهای دانشی، پداگوژیک، ارتباطی و فناورانه نو معلمان در حد متوسط بوده و نیازهای مهارت‌آموزان در خصوص مواجهه با کودکان با نیازهای ویژه و دچار اختلالات یادگیری، توانایی تولید محتواهای دیجیتال، نگاه‌های تلفیقی به آموزش و مدیریت کلاس در برنامه کنونی لحاظ نشد. در مؤلفه درون‌داد، شایستگی مدرسان در حد خوب و کیفیت زیرساخت‌های آموزشی پایین‌تر از متوسط بود و زیرساخت‌های اسکان، تغذیه و تجهیزات سرمایشی و گرمایشی مناسب در استان‌های زیادی فراهم نبود. در مؤلفه فرایند، وضعیت کلی فرایند آموزش در حد خوب بود، ولی در مورد فشردگی بیش‌ازحد زمان آموزش، انتظارات از کارورزی و آزمون اصلح نارضایتی‌هایی وجود داشت. در مؤلفه برون‌داد، میزان رضایت مهارت‌آموزان از دستاوردهای برنامه متوسط بود و تأثیرات برنامه در توسعه دانش فناورانه، پداگوژیک و محتوای خویش رضایت بخش نبود. درمجموع، یافته‌ها می‌تواند برای بازنگری در اهداف برنامه، درون دادها و اقدامات لازم برای بهبود فرایند و برون‌داد برنامه مورد استفاده قرار گیرد و با توجه تجارب بومی به دست آمده می‌توان زمینه را برای ارتقا توانمندهای مهارت آموزان ماده 28 فراهم ساخت.

https://www.icsa-journal.ir/article_253757_adcb0f92169df3e6ebaf1ff4c775dc9e.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 08 23 Monitoring Procedure for Paradigm Shifts in Curriculum Theories Based on Artificial Intelligence مراحل دیده بانی تغییرات پارادایمی نظریه های برنامه درسی مبتنی بر هوش مصنوعی 261 288 251623 10.22034/hecs.2026.577277.2055 FA فرهاد شفیع پور مطلق گروه مدیریت آموزشی، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران. Journal Article 2026 02 23 Observation is one of the futures research strategies for studying paradigm shifts in curriculum theories based on artificial intelligence. The main question is what are the stages of monitoring paradigm shifts in curriculum theories based on artificial intelligence? The study method was conducted in a futures research style with a monitoring strategy and qualitative content analysis. The research field included all articles published in the period 2020-2026 and purposive sampling continued until data saturation reached 34 articles and 18 expert professors. Data analysis was carried out based on the classification of open concepts, subcategories, and main categories. Data validation was carried out using the three-way method. The results showed that monitoring paradigm shifts in AI-based curriculum theories consisted of five stages (data analysis: 6 components, signal identification: 6 components, consequences analysis: 6 components, scenario construction: 7 components, and policy implications formulation and finalization: 7 components) دیده‌بانی ،یکی از راهبردهی آینده پژوهی برای مطالعه تغییرات پارادایمی نظریه‌های برنامه‌درسی مبتنی بر هوش مصنوعی است. مسئله اساسی اینکه مراحل دیده بانی تغییرات پارادایمی نظریه های برنامه درسی مبتنی برهوش مصنوعی کدامند؟ روش مطالعه به شیوه آینده پژوهی با استراتژی دیده بانی و نیز تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. میدان پژوهش شامل کلیه مقالات منتشر شده دربازه زمانی 2026-2020 و نمونه گیری هدفمند تا حد اشباع داده ها به تعداد 39 مقاله و 18 نفر از اساتید خبره تداوم یافت. تحلیل داده ها براساس دسته بندی مفاهیم باز، زیر مقوله ،و مقوله اصلی صورت پذیرفت. اعتباریابی داده ها با روش سه سوسازی انجام شد. نتایج نشان داد، دیده بانی تغییرات پارادایمی نظریه های برنامه درسی مبتنی برهوش مصنوعی مشتمل بر مراحل پنحگانه(تحلیل داده ها: 6 مؤلفه، شناسایی سیگنالها: مؤلفه6، تحلیل پیامدها: 6 مؤلفه ، ساخت سناریوها: 7 مؤلفه ،و تدوین و نهایی‌سازی دلالت‌های سیاستی: 7 مؤلفه) بوده است.

https://www.icsa-journal.ir/article_251623_3dfbc1c05c6829be1142741f50637c70.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 09 22 The Relationship of Concept Image and Concept Definition of the Limit of a Function with the Mathematical Motivation of Student Teachers at Farhangian University of Tehran رابطه تصور مفهومی و تعریف مفهومی از حد تابع با انگیزش ریاضی دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان تهران 289 310 253758 10.22034/hecs.2026.555034.2037 FA علی ملخاصی گروه آموزش ریاضی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران. یعقوب عباسی قشلاق دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه فرهنگیان شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 23 The concept of limit is a transition point to advanced mathematical thinking and one of the most difficult concepts for learners. The present study aimed to determine the relationship between conceptual image and conceptual definition of the limit of a function and student-teachers' mathematics motivation. The research method was quantitative, of a descriptive-correlational type. The statistical population consisted of all 54 first-semester mathematics education students of Shahid Beheshti and Shahid Sharafat campuses of Farhangian University of Tehran, who were studied by census method. The instrument was a researcher-made twenty-item questionnaire on a Likert scale, whose structure was examined through exploratory factor analysis. The findings showed that there is no significant relationship between conceptual image and mathematics motivation, nor between conceptual definition and mathematics motivation; however, the two cognitive constructs are strongly correlated with each other, and men's mathematics motivation is significantly higher than women's. Also, students attributed the highest effect on the formation of their image of limit to teaching method and activity design. The results indicate that cognitive coherence and motivation are two relatively independent constructs, and the teacher education curriculum should target both separately. مفهوم حد، نقطه گذار به تفکر ریاضی پیشرفته و از دشوارترین مفاهیم برای یادگیرندگان است. پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه تصور مفهومی و تعریف مفهومی از حد تابع با انگیزش ریاضی دانشجومعلمان انجام شد. روش پژوهش کمّی از نوع توصیفی‑همبستگی بود. جامعه آماری همه ۵۴ دانشجوی ترم اول آموزش ریاضی پردیس‌های شهید بهشتی و شهید شرافت دانشگاه فرهنگیان تهران بود که به روش تمام‌شماری بررسی شدند. ابزار، پرسشنامه محقق‌ساخته بیست‌گویه‌ای در مقیاس لیکرت بود که ساختار آن با تحلیل عاملی اکتشافی بررسی شد. یافته‌ها نشان داد میان تصور مفهومی و انگیزش ریاضی و نیز میان تعریف مفهومی و انگیزش ریاضی رابطه معناداری وجود ندارد، اما دو سازه شناختی با یکدیگر همبستگی قوی دارند و انگیزش ریاضی دانشجویان مرد به‌طور معنادار بیشتر از دانشجویان زن است. همچنین دانشجویان بالاترین اثر بر شکل‌گیری تصور خود از حد را به روش تدریس و طراحی فعالیت نسبت دادند. نتایج نشان می‌دهد انسجام شناختی و انگیزش در این دانشجویان دو سازه نسبتاً مستقل‌اند و برنامه درسی تربیت معلم باید هر دو را جداگانه هدف بگیرد.

https://www.icsa-journal.ir/article_253758_7e2150c8433ee0fbdbaa1cd59e1e3e53.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 09 22 Developing a Curriculum Framework for Launching a PhD Program in Educational Neuroscience طراحی یک چارچوب برنامه درسی برای راه‌اندازی دوره دکتری رشته علوم اعصاب تربیتی 311 337 253759 10.22034/hecs.2026.545492.2029 FA علی نوری دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ملایر. Journal Article 2025 09 06 This study aimed to develop a curriculum framework for a PhD program in Educational Neuroscience using a qualitative, multi-method research approach. The process was conducted in two stages. First, a preliminary curriculum framework was designed using a comparative method by reviewing the structure and content of Educational Neuroscience programs at five leading international universities, based on the guidelines of the Iranian Ministry of Higher Education for PhD program development. Next, the preliminary framework was evaluated, refined, and validated through a qualitative survey involving interviews with field experts. The proposed curriculum consists of 12 credits of required courses, 6 elective credits selected from 12 proposed credits, 4–8 remedial credits tailored to students' prior academic backgrounds, and an 18-credit dissertation, to be completed over six semesters. Faculties of Education and Teacher Training can adopt this framework to establish PhD programs in Educational Neuroscience, preparing a new generation of experts capable of understanding, evaluating, and producing valid knowledge and products in this interdisciplinary field مطالعه حاضر با هدف طراحی یک چارچوب برنامه درسی برای دوره دکتری رشته علوم اعصاب تربیتی با رویکرد چندروشی کیفی طی دو مرحله انجام شد. در گام نخست، با استفاده از روش پژوهش تطبیقی و از طریق مرور ساختار و محتوای برنامه‌های درسی این رشته در پنج دانشگاه معتبر جهان یک طرح برنامه درسی بر مبنای چارچوب پیشنهادی وزارت علوم تنظیم گردید. سپس، این طرح اولیه طی یک پیمایش کیفی و از طریق مصاحبه با متخصصان رشته ارزیابی، اصلاح و اعتبارسنجی شد. برنامه درسی طراحی ‌شده شامل ۱۲ واحد دروس الزامی، ۶ واحد دروس اختیاری (انتخابی از میان ۱۲ واحد پیشنهادی)، ۴ تا 8 واحد دروس جبرانی متناسب با پیشینه دانشجو و ۱۸ واحد پایان‌نامه است که در شش نیمسال تحصیلی ارائه می‌شود. دانشکده‌های علوم تربیتی و تربیت معلم می‌توانند مطابق این چارچوب برای راه‌اندازی رشته علوم اعصاب تربیتی اقدام کنند تا نسل جدیدی از متخصصان تربیت شوند که توانمندی درک، ارزیابی و تولید دانش و محصولات معتبر در این حوزه میانرشتهای را دارا باشند.

https://www.icsa-journal.ir/article_253759_84f995e53e7a1c20a3e3e381ab0ac229.pdf

انجمن مطالعات برنامه درسی دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی 2538-2241 16 32 2026 09 22 A Systematic Analysis of Challenges to Effective Education in University: A Study at Azarbaijan Shahid Madani University تحلیل نظام‌مند چالش‌های آموزش مؤثر در دانشگاه: مطالعه‌ای در دانشگاه شهید مدنی آذربایجان 339 378 253760 10.22034/hecs.2026.555540.2038 FA زهرا محمدی کارشناس ارشد رشته مطالعات برنامه درسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. سیروس اسدیان دانشیار رشته مطالعات برنامه درسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان 0000-0001-5132-6068 Journal Article 2025 10 26 The present study aimed to identify the underlying barriers and challenges to effective education at the university level. This research employed a mixed-methods exploratory design. The statistical population consisted of 284 faculty members of Azarbaijan Shahid Madani University. The sample size was determined as 162 individuals using Cochran's formula, and participants were selected through proportional stratified random sampling. Data were collected using a researcher-developed questionnaire, which consisted of two parts. In the first part, an open-ended questionnaire was designed and distributed to a panel of 32 experienced specialists using the Delphi approach to derive a list of prevailing challenges. This list was further refined by consulting theoretical foundations and previous research. In the second part, based on the factors identified from the open-ended questionnaire, a closed-ended questionnaire was developed. The face and content validity of the questionnaire were confirmed by a panel of specialists. The overall reliability of the questionnaire, estimated using Cronbach's alpha, was 0.939. Data analysis was performed using descriptive statistics (frequency, percentage, mean, standard deviation, etc.), and to address the research questions, exploratory factor analysis and analysis of variance were employed. The findings indicated that the challenges to effective education at the university level can be examined and analyzed across four distinct levels: macro-national, institutional, curriculum, and individual. Accordingly, six challenges to effective education at the university level were identified, in order of significance: emotional and psychological barriers related to students, economic and livelihood factors affecting faculty members, factors related to upstream regulations, human barriers within the organization, communication barriers, and executive barriers. Furthermore, part of the findings revealed that among the identified challenges, only human barriers within the organization showed a significant difference based on years of service. This difference was significant solely between faculty members with less than ten years of experience and those with sixteen years or more. Additionally, among the barriers to effective education, only economic and livelihood factors showed a significant difference based on academic rank, observed specifically between instructors and associate professors. Thus, economic and livelihood barriers had a more pronounced impact on the teaching activities of instructors. Finally, the conclusion of the study indicated that the challenges to effective education constitute a system of intertwined problems at all levels. Therefore, developing specific standards for each level, establishing monitoring mechanisms such as accreditation, and particularly the need to revise micro and macro policies for supporting faculty members are strategic necessities for moving from the scattered identification of challenges towards designing an integrated quality assurance system in higher education هدف پژوهش حاضر شناسایی موانع و چالش‌های نهفته پیش روی آموزش مؤثر در سطح دانشگاه بود. این پژوهش با روش ترکیبی از نوع تحقیق آمیخته اکتشافی انجام‌شده است. جامعه آماری پژوهش ۲۸۴ نفر از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان بودند. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 162 نفر محاسبه شد و نمونه‌ها با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای نسبتی انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌های پژوهش از پرسشنامه محقق-ساخته استفاده شد که در دو بخش بود. در بخش اول پرسشنامه باز- پاسخ طراحی شد و با رویکرد دلفی در اختیار 32 نفر از خبرگان باسابقه و متخصص قرار گرفت تا به‌تبع آن فهرستی از چالش‌های پیش رو کشف گردد. در ادامه جهت تکمیل این فهرست از مبانی نظری و تحقیقات گذشته نیز کمک گرفته شد و در بخش دوم با توجه به عوامل کشف‌شده از پرسشنامه باز- پاسخ، پرسشنامه بسته- پاسخ طراحی شد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه به تأیید تعدادی از متخصصان رسید. پایایی کل پرسشنامه نیز بر اساس ضریب آلفای کرونباخ 939/0 برآورد شد. برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از آمار توصیفی (فراوانی، درصد، میانگین، انحراف استاندارد و...) و همچنین برای پاسخ به سؤال‌های پژوهش از آزمون تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل واریانس استفاده شد. یافته‌های پژوهش حاکی از این موضوع بود که چالش‌های پیش‌روی آموزش مؤثر در دانشگاه در چهار سطح متمایز قابل‌بررسی و تحلیل هستند: سطح کلان- ملی، سطح مؤسسه‌ای، سطح برنامه درسی و سطح فردی. در این راستا شش چالش در مسیر آموزش مؤثر در سطح دانشگاه به دست آمد که به ترتیب عبارت‌اند از: موانع عاطفی و روانی مرتبط با دانشجویان، عوامل اقتصادی و معیشتی اعضای هیئت‌علمی، عوامل مرتبط با قوانین بالادستی، موانع انسانی در سازمان، موانع ارتباطی و موانع اجرایی. همچنین بخش دیگری از یافته‌ها نشان داد که از بین چالش‌های به‌دست‌آمده پیش روی آموزش مؤثر در دانشگاه، صرفاً در موانع انسانی در سازمان ازلحاظ سنوات خدمت تفاوت وجود داشت و این تفاوت، فقط بین استادان دارای سابقه کمتر از ده سال و شانزده سال به بالا معنادار بود. علاوه بر این؛ از بین موانع پیش روی آموزش مؤثر در دانشگاه، تنها در عامل عوامل اقتصادی و معیشتی ازلحاظ مرتبه علمی تفاوت وجود داشت و این تفاوت بین اعضای هیئت‌علمی با مرتبه علمی مربی و دانشیار مشاهده شد. بدین‌صورت که موانع اقتصادی و معیشتی در فعالیت‌های آموزشی استادان با مرتبه مربی بیشتر نمود عملیاتی پیداکرده بود. در نهایت، پژوهش به این نتیجه رسید که چالش‌های پیش روی آموزش مؤثر، نظامی از مشکلات درهم‌تنیده در تمام سطوح است. لذا تدوین استانداردهای خاص برای هر سطح، ایجاد سازوکارهای نظارتی مانند اعتباربخشی، و به‌ویژه لزوم بازنگری در سیاست‌های خرد و کلان حمایت از اعضای هیئت علمی، از ضرورت‌های راهبردی برای حرکت از شناسایی پراکنده چالش‌ها به سمت طراحی یک نظام یکپارچه تضمین کیفیت در آموزش عالی است.

https://www.icsa-journal.ir/article_253760_869fb0a8e1a138f75632be7e963965ec.pdf